Składniki

Co naprawdę jest w produktach

Nasz pełny katalog składników. Wyszukaj składnik lub filtruj według kategorii, aby przeczytać, czym każdy z nich jest, co robi w organizmie i czego dotyczą badania. Każdy wpis prowadzi do badań w PubMed i do produktów z naszej oferty, które go zawierają.

Składniki: 20

5-MTHF (metylofolian)

Witaminy

L-5-metylotetrahydrofolian, forma folianu, która faktycznie krąży we krwi. Kwas foliowy musi przejść kilka etapów enzymatycznych, żeby tu dotrzeć; 5-MTHF je pomija.

Co robi w organizmie

Ponieważ omija enzym MTHFR, metylofolian jest dostępny dla cyklu metylacji niezależnie od tego, jak sprawnie ten enzym działa — częsty wariant znacznie obniża jego aktywność.

Czego dotyczą badania

  • Poziom homocysteiny u nosicieli wariantów MTHFR
  • Stan folianów tam, gdzie konwersja kwasu foliowego jest ograniczona
Typowa dawka dzienna
400–1000 µg
Czas do efektu
4–12 tygodni
Zwykle przyjmowany
Rano, z jedzeniem

Biotyna (witamina B7)

Witaminy W protokole Blueprint

Witamina najczęściej kojarzona z włosami i paznokciami. Część tego, co organizm zużywa, wytwarzają bakterie jelitowe, a niedobór u osób odżywiających się normalnie jest rzadki.

Co robi w organizmie

Biotyna jest koenzymem karboksylaz biorących udział w syntezie kwasów tłuszczowych i w glukoneogenezie. Produkcja keratyny zależy od tych szlaków i to jest jej powiązanie z włosami i paznokciami.

Czego dotyczą badania

  • Grubość i łamliwość paznokci
  • Wzrost włosów przy niskim poziomie biotyny
  • Metabolizm glukozy
Typowa dawka dzienna
30–5000 µg
Czas do efektu
3–6 miesięcy
Zwykle przyjmowany
Rano, z jedzeniem

Cholina

Mózg i koncentracja

Niezbędny składnik odżywczy zaliczany do witamin z grupy B, choć nią nie jest. Żółtko jaja i wątroba to najbogatsze powszechne źródła, a większość Europejczyków nie osiąga wystarczającego spożycia.

Co robi w organizmie

Cholina jest surowcem dla acetylocholiny, neuroprzekaźnika pamięci i aktywacji mięśni, oraz dla fosfatydylocholiny, składnika strukturalnego każdej błony komórkowej. Oddaje też grupy metylowe.

Czego dotyczą badania

  • Pamięć i uwaga
  • Transport tłuszczu z wątroby
  • Rozwój mózgu płodu
Typowa dawka dzienna
400–550 mg
Czas do efektu
4–12 tygodni
Zwykle przyjmowany
Z jedzeniem

Folian (witamina B9)

Witaminy W protokole Blueprint

Folian to forma obecna w zielonych warzywach liściastych i roślinach strączkowych; kwas foliowy to forma syntetyczna używana we wzbogacaniu żywności. Nie są wymienne pod każdym względem.

Co robi w organizmie

Folian przenosi jednostki jednowęglowe w cyklu metylacji, którego organizm używa do budowy DNA i do przekształcania homocysteiny z powrotem w metioninę.

Czego dotyczą badania

  • Poziom homocysteiny
  • Rozwój cewy nerwowej w ciąży
  • Tworzenie czerwonych krwinek
Typowa dawka dzienna
200–400 µg DFE
Czas do efektu
4–12 tygodni
Zwykle przyjmowany
Rano, z jedzeniem

Kwas pantotenowy (witamina B5)

Witaminy W protokole Blueprint

Nazwa pochodzi od greckiego „zewsząd”, ponieważ występuje niemal we wszystkich produktach spożywczych. Jawny niedobór jest odpowiednio rzadki.

Co robi w organizmie

B5 stanowi szkielet koenzymu A, który wprowadza grupy acetylowe do cyklu kwasu cytrynowego oraz do syntezy kwasów tłuszczowych, cholesterolu i hormonów steroidowych.

Czego dotyczą badania

  • Synteza steroidów nadnerczowych
  • Gojenie ran
  • Lipidy we krwi przy wysokich dawkach
Typowa dawka dzienna
5–500 mg
Czas do efektu
4–8 tygodni
Zwykle przyjmowany
Rano, z jedzeniem

Niacyna (witamina B3)

Witaminy W protokole Blueprint

Kwas nikotynowy, forma B3 wywołująca znane zaczerwienienie — ciepła, czerwona skóra przez jakieś dwadzieścia minut, spowodowana rozszerzeniem drobnych naczyń krwionośnych za pośrednictwem prostaglandyn.

Co robi w organizmie

Niacyna jest prekursorem NAD+ i NADP, koenzymów przenoszących elektrony w praktycznie każdej reakcji wytwarzającej energię w komórce. W dawkach farmakologicznych wpływa też na lipidy we krwi.

Czego dotyczą badania

  • Poziom NAD+ w tkankach
  • Profil lipidowy krwi przy wysokich dawkach
  • Metabolizm energetyczny
Typowa dawka dzienna
16–35 mg
Czas do efektu
4–8 tygodni
Zwykle przyjmowany
Z jedzeniem, aby zmniejszyć zaczerwienienie

Niacynamid (nikotynamid)

Witaminy W protokole Blueprint

Amidowa forma B3. Nie wywołuje zaczerwienienia i to właśnie jej używa się w pielęgnacji skóry, gdzie pojawia się na etykietach w stężeniu od dwóch do dziesięciu procent.

Co robi w organizmie

Nałożony na skórę niacynamid wspiera syntezę ceramidów w barierze i zakłóca przenoszenie barwnika z melanocytów do sąsiednich komórek. Przyjmowany doustnie zasila ten sam szlak NAD+ co niacyna.

Czego dotyczą badania

  • Funkcja bariery skórnej i utrata wilgoci
  • Nierównomierna pigmentacja i zaczerwienienia
  • Produkcja sebum
Typowa dawka dzienna
2–5% miejscowo, 16 mg doustnie
Czas do efektu
4–12 tygodni
Zwykle przyjmowany
Rano i wieczorem na skórę

Ryboflawina (witamina B2)

Witaminy

Witamina, która kilka godzin po kompleksie witamin B barwi mocz na jaskrawożółto. To nie problem — to po prostu nadmiar opuszczający organizm.

Co robi w organizmie

Ryboflawina tworzy FAD i FMN, dwa koenzymy flawinowe przenoszące elektrony przez łańcuch oddechowy. Jest też potrzebna do regeneracji glutationu.

Czego dotyczą badania

  • Częstość migren przy wysokich dawkach
  • Metabolizm energetyczny i zmęczenie
  • Poziom homocysteiny wraz z folianami i B12
Typowa dawka dzienna
1,3–400 mg
Czas do efektu
4–12 tygodni
Zwykle przyjmowany
Rano, z jedzeniem

Spirulina

Białko

Sinica, a nie glon, hodowana w jeziorach zasadowych. Zawiera około sześćdziesięciu procent białka w suchej masie, czyli więcej niż jakikolwiek powszechny produkt spożywczy.

Co robi w organizmie

Fikocyjanina, niebieski barwnik, jest głównym przeciwutleniaczem i nadaje spirulinie kolor. Dostarcza też żelaza i, co istotne, żadnej użytecznej B12 — forma, którą zawiera, to pseudowitamina, której organizm nie potrafi wykorzystać.

Czego dotyczą badania

  • Lipidy we krwi i ciśnienie krwi
  • Stres oksydacyjny wywołany wysiłkiem
  • Gospodarka żelazem w niedokrwistości
Typowa dawka dzienna
3–10 g
Czas do efektu
4–12 tygodni
Zwykle przyjmowany
Z jedzeniem

Tiamina (witamina B1)

Witaminy W protokole Blueprint

Pierwsza wyizolowana witamina z grupy B, stąd jej numer. Jest rozpuszczalna w wodzie i magazynowana tylko w niewielkich ilościach, więc jej podaż musi być ciągła.

Co robi w organizmie

Jako pirofosforan tiaminy jest kofaktorem enzymów wprowadzających pirogronian do cyklu kwasu cytrynowego. Bez niej komórki nie potrafią sprawnie pozyskiwać energii z węglowodanów.

Czego dotyczą badania

  • Metabolizm energetyczny w tkance nerwowej i mięśniowej
  • Funkcje poznawcze przy niskiej podaży
  • Stan zaopatrzenia u osób o wysokim spożyciu alkoholu
Typowa dawka dzienna
1,1–100 mg
Czas do efektu
2–6 tygodni
Zwykle przyjmowany
Rano, z jedzeniem

Tokotrienole

Witaminy

Druga połowa rodziny witaminy E i ta zwykle pomijana. Annato jest jedynym powszechnym źródłem zawierającym tokotrienole bez towarzyszących im tokoferoli.

Co robi w organizmie

Nienasycony łańcuch boczny pozwala tokotrienolom poruszać się w błonach komórkowych swobodniej niż tokoferolom. Hamują też reduktazę HMG-CoA, enzym będący celem statyn.

Czego dotyczą badania

  • Profil lipidowy krwi
  • Tłuszcz w wątrobie
  • Metabolizm kostny
Typowa dawka dzienna
150–300 mg
Czas do efektu
8–12 tygodni
Zwykle przyjmowany
Z posiłkiem zawierającym tłuszcz, z dala od tokoferoli

Witamina A (retinol)

Witaminy

Witamina rozpuszczalna w tłuszczach występująca w dwóch postaciach: gotowego retinolu z produktów zwierzęcych, takich jak wątroba i tran, oraz beta-karotenu z roślin, który organizm przekształca z różną wydajnością.

Co robi w organizmie

Retinol jest przekształcany w siatkówce w retinal, gdzie tworzy światłoczuły barwnik rodopsynę, oraz w kwas retinowy, który reguluje ekspresję genów w skórze i błonach śluzowych.

Czego dotyczą badania

  • Widzenie nocne i zdrowie oczu
  • Funkcja barierowa skóry i błon śluzowych
  • Dojrzewanie komórek odpornościowych
Typowa dawka dzienna
700–900 µg RAE
Czas do efektu
4–12 tygodni
Zwykle przyjmowany
Z posiłkiem zawierającym tłuszcz

Witamina B6 (pirydoksyna / P-5-P)

Witaminy W protokole Blueprint

Sprzedawana jako chlorowodorek pirydoksyny albo jako pirydoksalo-5-fosforan, aktywna forma koenzymatyczna, którą wątroba musiałaby w przeciwnym razie wytworzyć sama.

Co robi w organizmie

B6 jest kofaktorem w ponad stu reakcjach enzymatycznych, w tym w syntezie serotoniny, dopaminy i GABA oraz w przemianie homocysteiny w cysteinę.

Czego dotyczą badania

  • Poziom homocysteiny wraz z folianami i B12
  • Objawy przedmiesiączkowe
  • Synteza neuroprzekaźników
Typowa dawka dzienna
1,4–25 mg
Czas do efektu
4–8 tygodni
Zwykle przyjmowany
Rano, z jedzeniem

Witamina B12 (kobalamina)

Witaminy

Jedyna witamina zawierająca atom metalu — kobaltu — i jedyna, której naprawdę brakuje w produktach roślinnych. Metylokobalamina i adenozylokobalamina to dwie formy aktywne; cyjanokobalaminę trzeba przekształcić.

Co robi w organizmie

B12 jest kofaktorem w dwóch reakcjach: przemianie homocysteiny w metioninę i przetwarzaniu metylomalonylo-CoA w metabolizmie kwasów tłuszczowych. Mielina nerwowa zależy od obu.

Czego dotyczą badania

  • Poziom homocysteiny i kwasu metylomalonowego
  • Funkcja nerwów i czucie
  • Stan zaopatrzenia na diecie wegańskiej i wegetariańskiej
Typowa dawka dzienna
2,4 µg–1000 µg
Czas do efektu
4–12 tygodni
Zwykle przyjmowany
Rano, z jedzeniem lub bez

Witamina C (kwas askorbinowy)

Witaminy W protokole Blueprint

Człowiek należy do nielicznych ssaków, które nie potrafią same wytworzyć witaminy C — powodem, dla którego musi ona pochodzić z pożywienia, jest niedziałający enzym, wspólny ze świnkami morskimi i nietoperzami owocożernymi.

Co robi w organizmie

Askorbinian jest kofaktorem enzymów hydroksylujących kolagen i dlatego niedobór ujawnia się najpierw w tkance łącznej. Regeneruje też witaminę E i utrzymuje żelazo oraz miedź na właściwym stopniu utlenienia.

Czego dotyczą badania

  • Czas trwania przeziębienia
  • Synteza kolagenu i jędrność skóry
  • Wchłanianie żelaza niehemowego
Typowa dawka dzienna
80–1000 mg
Czas do efektu
2–8 tygodni
Zwykle przyjmowany
Podzielone na cały dzień

Witamina D3 (cholekalcyferol)

Witaminy W protokole Blueprint

Formalnie raczej hormon niż witamina. Skóra wytwarza ją ze światła słonecznego, ale powyżej mniej więcej 40 stopnia szerokości geograficznej od października do marca słońce stoi zbyt nisko, by to w ogóle działało — a dotyczy to większości Europy.

Co robi w organizmie

Cholekalcyferol jest hydroksylowany w wątrobie, a następnie w nerce do kalcytriolu, który wiąże receptor jądrowy obecny w większości tkanek i reguluje kilkaset genów, w tym te odpowiadające za wchłanianie wapnia.

Czego dotyczą badania

  • Wchłanianie wapnia i gęstość kości
  • Infekcje dróg oddechowych zimą
  • Siła mięśni u osób starszych
Typowa dawka dzienna
1000–4000 j.m.
Czas do efektu
8–12 tygodni
Zwykle przyjmowany
Z największym posiłkiem dnia

Witamina E (tokoferole)

Witaminy W protokole Blueprint

Rodzina ośmiu spokrewnionych związków, a nie jedna substancja. Większość suplementów zawiera wyłącznie alfa-tokoferol, formę, którą organizm zatrzymuje najchętniej, ale nie jedyną, która ma znaczenie.

Co robi w organizmie

Witamina E tkwi wewnątrz błon komórkowych i przerywa reakcję łańcuchową peroksydacji lipidów — przyjmuje cios, żeby nie przyjął go tłuszcz błonowy. Następnie witamina C ją regeneruje.

Czego dotyczą badania

  • Utlenianie cząstek LDL
  • Bariera skórna i uszkodzenia słoneczne
  • Stabilność błon krwinek czerwonych
Typowa dawka dzienna
12–268 mg
Czas do efektu
8–12 tygodni
Zwykle przyjmowany
Z posiłkiem zawierającym tłuszcz

Witamina K1 (filochinon)

Witaminy W protokole Blueprint

Forma witaminy K obecna w zielonych liściach — jarmużu, szpinaku, brokułach. To postać, którą wątroba pobiera najchętniej.

Co robi w organizmie

K1 aktywuje wytwarzane w wątrobie czynniki krzepnięcia, karboksylując określone reszty glutaminianowe. Niewiele jej dociera do tkanek poza wątrobą.

Czego dotyczą badania

  • Krzepnięcie krwi
  • Gęstość mineralna kości
Typowa dawka dzienna
75–120 µg
Czas do efektu
4–8 tygodni
Zwykle przyjmowany
Z posiłkiem zawierającym tłuszcz

Witamina K2 (MK-4)

Witaminy W protokole Blueprint

Krótkołańcuchowy menachinon obecny w maśle, żółtku jaja i podrobach. Organizm potrafi też sam przekształcić część K1 w MK-4.

Co robi w organizmie

MK-4 aktywuje osteokalcynę w kościach i macierzowe białko Gla w ścianach tętnic — białka, które kierują wapń do szkieletu, a nie do tkanek miękkich. Jej okres półtrwania we krwi wynosi zaledwie kilka godzin.

Czego dotyczą badania

  • Gęstość kości i częstość złamań
  • Zwapnienie tętnic
Typowa dawka dzienna
45 mg w badaniach, zwykle 100–1500 µg
Czas do efektu
12 tygodni lub dłużej
Zwykle przyjmowany
W dawkach rozłożonych na dzień, z jedzeniem

Witamina K2 (MK-7)

Witaminy W protokole Blueprint

Długołańcuchowy menachinon wytwarzany w fermentacji bakteryjnej — natto, japońska potrawa z fermentowanej soi, zawiera go więcej niż cokolwiek innego, co ludzie jedzą.

Co robi w organizmie

Te same reakcje karboksylacji co przy MK-4, ale MK-7 utrzymuje się w krążeniu około trzech dni, a nie kilka godzin, więc jedna dawka dziennie utrzymuje stabilny poziom w tkankach.

Czego dotyczą badania

  • Sztywność i zwapnienie tętnic
  • Gęstość mineralna kości w ciągu kilku lat
Typowa dawka dzienna
90–200 µg
Czas do efektu
12 tygodni lub dłużej
Zwykle przyjmowany
Z posiłkiem zawierającym tłuszcz

Dlaczego forma i dawka mają znaczenie

Dwa produkty mogą wymieniać na etykiecie ten sam składnik i działać zupełnie inaczej. Tlenek magnezu i glicynian magnezu to oba magnez; tylko jeden z nich wchłania się porządnie. Olej rybny w formie estrów etylowych i w formie triglicerydów to oba omega-3. Kwas foliowy i metylofolian to oba foliany, ale nie dla każdego.

Właśnie tę różnicę ta strona ma uwidocznić. Tam, gdzie forma ma znaczenie, dostała ona własny wpis, zamiast być ukryta w ogólnym, a podana dawka to ta stosowana w badaniach — nie najmniejsza ilość, jaką producent może umieścić na etykiecie i nadal wymienić dany składnik.

Produkt opisujemy jako badany przez niezależne laboratoria tylko wtedy, gdy za tym stwierdzeniem stoi dokumentacja. Poniżej znajdziesz to, co każda z naszych marek faktycznie dokumentuje, marka po marce.

Badania niezależnych laboratoriów

Certyfikaty analizy

Wybierz markę, aby zobaczyć, co jest faktycznie badane i kto to bada. Cztery z siedmiu publikują raporty, które otworzysz od razu tutaj — i publikują ich różną liczbę, od certyfikatu dla każdej partii po jedną jedyną partię. Pozostałe trzy dokumentują swoje badania i przekazują papiery dla konkretnej partii, gdy o to poprosisz. Tę różnicę warto znać przed zakupem, więc jej nie wygładziliśmy. Każdy raport jest też podlinkowany przy produkcie, którego dotyczy.

Blueprint Opublikowane raporty: 24

Każda partia trafia do niezależnego akredytowanego laboratorium w Stanach Zjednoczonych, które sprawdza zawartość względem etykiety i bada obecność metali ciężkich, drobnoustrojów i innych zanieczyszczeń. Blueprint publikuje pełny raport dla każdej partii, a po każdej serii produkcyjnej pojawia się nowy.

Suplementy

Odżywianie

Pielęgnacja skóry

Pielęgnacja włosów

Lineage Provisions Opublikowane raporty: 9

Próbki z każdej partii bada się metodami ICP-MS, LC-MS i GC-MS pod kątem ponad trzystu zanieczyszczeń, wśród nich metali ciężkich, glifosatu, pestycydów i mikotoksyn. Analizy wykonuje Light Labs, które publikuje dla każdego produktu bieżący raport ze wszystkimi wynikami badań — nie pojedynczy certyfikat, lecz całą serię, z datą najnowszego badania.

Suplementy

Odżywianie

Designs for Health Opublikowane raporty: 14

Surowce bada się pod kątem tożsamości, czystości i mocy w zewnętrznych laboratoriach z certyfikatem ISO oraz sprawdza pod kątem metali ciężkich, pestycydów i zanieczyszczeń mikrobiologicznych. Certyfikat samego dostawcy traktuje się jako deklarację do zweryfikowania, a nie jako wynik do przyjęcia. Certyfikaty publikuje się dla poszczególnych partii, a nie dla produktu jako całości, więc poniższy dotyczy numeru partii wydrukowanego na nim i żadnej innej — o inną partię zapytaj nas, a poprosimy o nią producenta.

Suplementy

SALTE 1 opublikowany raport

Każda partia trafia do Eurofins, niezależnego akredytowanego laboratorium, które potwierdza, że sód, potas, magnez i chlorki w saszetce odpowiadają ilościom podanym na opakowaniu. Opublikowany raport obejmuje pięć smaków w jednym dokumencie, pochodzi od samego laboratorium i jest po szwedzku.

Suplementy

ARMRA Badania udokumentowane

Każda seria produkcyjna jest badana przez niezależne laboratoria akredytowane według ISO/IEC pod kątem metali ciężkich, glifosatu, innych zanieczyszczeń i mikrobiologii, zanim cokolwiek trafi do sprzedaży. ARMRA publicznie dokumentuje ten program i swoje certyfikaty; raport dla konkretnej partii producent udostępnia na życzenie.

Quicksilver Scientific Badania udokumentowane

Produkowane w zakładzie w Kolorado z certyfikatem GMP NSF/ANSI 455-2 i własnym laboratorium badawczym akredytowanym według ISO/IEC 17025. Każda partia jest badana pod kątem mocy i czystości zarówno wewnętrznie, jak i przez laboratoria zewnętrzne; certyfikat dla partii producent udostępnia na życzenie.

Solgar Raporty na życzenie

Solgar bada surowce po dostawie i produkty gotowe przed zwolnieniem we własnym laboratorium jakości oraz produkuje zgodnie z GMP. To program wewnętrzny, a nie weryfikacja zewnętrzna: Solgar nie ma certyfikatu NSF ani USP, więc nie opisujemy tej marki jako badanej przez niezależne laboratoria. Dokumentację partii producent udostępnia na życzenie.

Vital Nutrients Badania udokumentowane

Vital Nutrients dokumentuje program zapewnienia jakości angażujący niezależne laboratoria — każda partia składników podatnych na GMO jest na przykład badana pod kątem markerów GMO w niezależnym laboratorium genetycznym, a nawet butelki mają potwierdzoną przez stronę trzecią nieobecność BPA. Certyfikaty poszczególnych partii nie są publikowane; dokumentację partii udostępnia producent na życzenie.

T.A. Sciences Badania udokumentowane

T.A. Sciences dokumentuje kompleksowy program testów i analiz obejmujący pozyskiwanie surowców, recepturę i produkcję w USA, a TA-65 został uznany za Generally Recognized as Safe (GRAS) przez niezależny panel ekspertów. Ta ocena bezpieczeństwa nie jest badaniem partii i nie są publikowane certyfikaty partii — dokumentację udostępnia producent na życzenie.

Dlaczego badania mają znaczenie

Po co w ogóle badać suplement?

Bo nic innego nie weryfikuje etykiety. Suplement podlega przepisom o żywności, a nie o lekach, co oznacza, że żaden urząd nie sprawdza każdej partii, zanim trafi ona na półkę. To badanie zamienia liczbę na opakowaniu w coś, co można sprawdzić.

Co jest badane?

Dwie odrębne rzeczy. Tożsamość i ilość — czy składnik jest obecny i w ilości podanej na etykiecie. Oraz zanieczyszczenia — metale ciężkie, drobnoustroje, pozostałości rozpuszczalników i ślady z opakowania, które mogą pochodzić z surowca, z linii produkcyjnej albo z pojemnika.

Jak często etykieta faktycznie się myli?

Wystarczająco często, by warto było sprawdzać. Spośród 272 suplementów powiązanych z uszkodzeniem wątroby w Stanach Zjednoczonych 51 procent miało skład niezgodny z etykietą (Hepatology Communications, 2019). Wśród 57 roślinnych suplementów sportowych 89 procent było błędnie oznakowanych, a 40 procent nie zawierało w ogóle deklarowanego składnika (JAMA Network Open, 2023).

O co mogę Was poprosić?

O raport dla partii, którą do Ciebie wysłano. Tam, gdzie producent go nie publikuje, prosimy go o niego — podaj nam produkt i numer partii z opakowania, a wrócimy z tym, co nam przekaże, albo z informacją, że odmówił.

Certyfikaty są własnością producentów i ich laboratoriów i są tu linkowane w oryginalnej lokalizacji. Raportów Blueprint nie wolno wykorzystywać ponownie bez zgody Blueprint.

Ta strona to ogólne informacje o składnikach, a nie porada dla Ciebie. Suplementy diety nie są lekami i nie leczą chorób, nie łagodzą ich ani im nie zapobiegają. Nie zastępują zróżnicowanej diety, snu, ruchu ani opieki medycznej. Dawki i pory przyjmowania to te stosowane w opublikowanych badaniach i podawane na etykietach produktów; nie są zaleceniem. Jeśli jesteś w ciąży, karmisz piersią, przyjmujesz leki lub żyjesz z chorobą, przed rozpoczęciem czegokolwiek nowego porozmawiaj z lekarzem lub farmaceutą.